Łukasz Gładysiak

Pierwszy walczył o prawa gejów

Dr Hirschfeld był pierwszym aktywistą broniącym praw mniejszości seksualnych w Europie Fot. Głos Koszaliński Dr Hirschfeld był pierwszym aktywistą broniącym praw mniejszości seksualnych w Europie
Łukasz Gładysiak

Dr Magnus Hirschfeld, światowej sławy seksuolog, prekursor walki o prawa gejów. Urodził się w Kołobrzegu, gdzie nikt o nim dziś nie pamięta..

Przyszedł na świat 14 maja 1868 r. jako siódme dziecko kołobrzeskiego lekarza Hermanna Emanuela Hirschfelda i Fryderyki Baum. Postępowa atmosfera w domu rodzinnym, w krótkim czasie ukształtowała charakter Magnusa, który podobnie jak jego ojciec czuł się bardziej Niemcem niż Żydem; w czasach studenckich ukrywać miał nawet swoje wyznanie.

W 1887 r. ukończył Gimnazjum Katedralne w Kołobrzegu i rozpoczął studia lingwistyczne we Wrocławiu. Po semestrze przerwał je skutecznie aplikując na medycynę. Naukę kontynuował w Strasburgu, Monachium, Heidelbergu i Berlinie, stając się w tym czasie również członkiem Socjaldemokratycznej Partii Niemiec. W roku 1892 obronił pracę doktorską; po dwóch latach otworzył gabinet lekarski i przyrodoleczniczy w Magdeburgu.

Podstawowym zainteresowaniem naukowym Magnusa Hirschfelda była seksualność człowieka oraz jej aspekt medyczny i społeczny. Dowiedziawszy się o skazaniu na dwa lata więzienia i ciężkich robót angielskiego poety-homoseksualisty Oskara Wilde'a, jako jeden z pierwszych w Europie rozpoczął badania nad odmienną orientacją. W 1896 r. wydał pierwszą publikację w tym zakresie, lansując równocześnie pogląd, że zainteresowanie tą samą płcią nie jest chorobą.

Kilkanaście miesięcy później współzałożył Komitet Naukowo-Humanitarny, oficjalnie domagający się zniesienia paragrafu 175 niemieckiego kodeksu karnego, określającego homoseksualizm jako wymagające tępienia zboczenie niemal równe zoofilii. Aktywność organizacji sprawiła, że stanowiący jej siedzibę Berlin z czasem zaczął pełnić rolę swoistego azylu dla gejów i lesbijek z całej Europy. Postulat zwolenników Hirschfelda trafił nawet pod dyskusję w cesarskim parlamencie.

Na przełomie XIX i XX w. kołobrzeżanin był jednym z największych autorytetów w swojej dziedzinie, prowadzącym naukowo-filozoficzny dyskurs w gronie tak światłych umysłów epoki jak Zygmunt Freud czy Tomasz Mann. Równocześnie kładł podwaliny teorii chwiejności płci (metatropizmu) oraz odkrywał oddziaływanie hormonów na ludzki popęd seksualny. Był też autorem pierwszej w Niemczech powszechnej ankiety społecznej, dotyczącej orientacji płciowej.

Od 1918 r. jako członek niemieckiej SPD włączył się w życie polityczne, skłaniając się między innymi ku idei zjednoczonej Europy. W latach dwudziestych pozostawał pod wielkim wrażeniem przemian wywołanych rewolucją bolszewicką w Rosji, traktując ten kraj jako miejsce zwycięstwa biologii nad poglądami religijno-etycznymi.

Ważnym wydarzeniem było dla Magnusa Hirschfelda otwarcie w roku 1919, w zakupionej z funduszy prywatnych wilii w Berlinie-Tiergarten, Instytutu Seksuologicznego. Dwa lata później instytucja ta zorganizowała pierwszą na świecie, międzynarodową konferencję naukową poświęconą seksuologii. Nadal, bez rezultatu, próbował także lobbować za zniesieniem kar dla homoseksualistów.

W listopadzie 1930 r. wyruszył z Hamburga w podróż naukowo-badawczą po świecie. Odwiedziwszy Stany Zjednoczone, Japonię, Chiny, Azję Południowo-Wschodnią, Indie oraz Bliski Wschód (gdzie zetknął się z ideą niepodległego Izraela), wiosną 1932 r. Hirschfeld dotarł do Wiednia. W tym czasie coraz głośniej w Niemczech słychać było echa rewolucji narodowosocjalistycznej oraz związanych z nią haseł antysemickich. Na powrót do Berlina czy Kołobrzegu się nie zdecydował, przenosząc się czasowo na terytorium neutralnej Szwajcarii.

6 maja 1933 r. bojówki Sturmabteilungen oraz prawicowych studentów splądrowały Instytut Seksuologiczny. Niedługo potem większość jego biblioteki spłonęła w trakcie pokazowych demonstracji stronników Adolfa Hitlera. Mieszkając w tym czasie w Paryżu, Hirschfeld miał wyrazić oficjalny protest podkreślając swe niemieckie pochodzenie, takie same jakim legitymował się niegdyś Otto von Bismarck, czy członkowie rodzin panujących w Niemczech. Kilka miesięcy później przeprowadził się do Nicei, gdzie zmarł w 67. rocznicę swych urodzin. Pochowano go na cmentarzu Caucade.

W spisanym na początku 1935 r. testamencie cały dorobek Magnus Hirschfeld przekazał swym dwóm partnerom, z zaznaczeniem, by wykorzystano go do dalszych badań seksuologicznych.
Pamięć o kołobrzeskim naukowcu został w drugiej połowie lat trzydziestych oraz podczas II wojny światowej celowo zatarta przez ówczesne władze Niemiec.

Z mozołem starano się odbudować ją po kapitulacji III Rzeszy, jednak z dala od miejsca jego narodzin. W roku 1982 grupa badaczy założyła Stowarzyszenie im. Magnusa Hirschfelda w Berlinie Zachodnim, dzięki któremu możliwa stała się kontynuacja działań na rzecz nauki i tolerancji. Od 1990 r. w Republice Federalnej Niemiec, za osiągnięcia w dziedzinie seksuologii oraz działania reformatorskie w tym zakresie nadawany jest Medal Magnusa Hirschfelda.

Siedemnaście lat po jego ustanowieniu funkcjonowanie rozpoczęła Fundacja Hirschfelda-Eddy (drugi człon nazwy pochodzi od znanej w Europie Zachodniej aktywistki-lesbijki Fanny Eddy). A w sierpniu 2011 r. założono Narodową Fundację Magnusa Hirschfelda. O nim samym przypomina popiersie w berlińskim Muzeum Gejów (został też patronem jednej z ulic w tym mieście), czy tablice pamiątkowe w dzielnicy Tiergarten oraz na Moabicie. W Kołobrzegu na 10 zapytanych o niego kołobrzeżan, nikt nie potrafił wskazać, kim był i czym się zajmował.

ŁUKASZ GŁADYSIAK, Głos Pomorza

Łukasz Gładysiak

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

naszahistoria.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2020 Polska Press Sp. z o.o.