Robotnicy wychodzą na ulice

Redakcja
Strajki rozpoczęły się w Zakładach Metalowych im. Gen. Waltera w Radomiu.
Strajki rozpoczęły się w Zakładach Metalowych im. Gen. Waltera w Radomiu. IPN
Udostępnij:
Kiedy rząd Piotra Jaroszewicza wprowadził podwyżki cen produktów spożywczych rozpoczęła się fala strajków i protestów. Do historii przeszła jako "Czerwiec 76"

Polska gospodarka nie była w najlepszym stanie. W 1975 roku podczas VII zjazdu PZPR Edward Gierek powiedział: (...) problem struktury cen podstawowych artykułów żywnościowych wymaga (...) dalszej analizy (...).

Była to ukryta zapowiedź podwyżki cen. Rząd rozpoczął proces propagandowej polityki, która miała pokazać podwyżkę jako nieunikniony krok wynikający z tendencji na rynkach światowych. W prasie pojawiały się informacje o wysokim bezrobociu w Europie i Ameryce Północnej, kryzysie żywnościowym i wzroście cen żywności.

24 czerwca 1976 roku premier Piotr Jaroszewicz wygłosił przemówienie. Nie padła w nim informacja o podwyżkach, ponieważ Komitet Centralny uznał, że będzie to bezpieczniejsze dla kraju. Ceny miały wzrosnąć nawet o 70%. Mięso miało zdrożeć o 69 proc., drób o 30 proc., nabiał o 50 proc., a cukier nawet o 100 proc.

Władze zapowiedziały wypłacanie rekompensat, ale były one niesprawiedliwe, ponieważ osoba zarabiająca najmniej miała otrzymywać najmniejsze rekompensaty, a osoby zarabiające więcej - największe. Polacy zdążyli się już przyzwyczaić do stałego poziomu płac i stałych cen żywności. Dlatego takie decyzje rządu mocno wstrząsnęły całym społeczeństwem.

MSW i Służby Bezpieczeństwa w pogotowiu

Pomnik na placu Czerwca '76 przed Urzędem dzielnicy Ursus
(fot. Wikimedia Commons/ Leszek Nadstawny)

Rząd przewidział protesty, dlatego powołano sztab ćwiczeń Lato 76. Na jego czele stanął wiceminister MSW i szef SB Bogusław Stachura. Stworzono także specjalne grupy śledcze, który miały inwigilować przywódców wystąpień, przygotowano wolne miejsca w aresztach.

Kiedy 25 czerwca treść przemówień premiera znalazła się w prasie zaczęły się strajki. Protestowało 97 zakładów w Radomiu, Ursusie i Płocku.

Strajki rozpoczęły się w Zakładach Metalowych im. Gen. Waltera w Radomiu. Pracownicy wyszli na ulice i zgromadzili się przed budynkiem Komitetu Wojewódzkiego. Oczekiwali negocjacji z władzami, jednak kiedy do nich nie doszło protestujący podpalili siedzibę PZPR.

Podczas manifestacji zginęły dwie osoby: Jan Łabędzki i Tadeusz Ząbecki, zostali oni przygnieceni przyczepą ciągnikową, którą chcieli zepchnąć w kierunku milicjantów. Załoga Zakładów Mechanicznych Ursus zablokowała międzynarodową trasę kolejową Berlin-Moskwa, aby zwrócić uwagę świata na to, co dzieje się w Polsce.

Rząd wycofał się z zapowiadanych podwyżek, ponieważ bał się fali protestów w całym kraju. Próbował też ich skutecznie uniknąć. W prasie pojawiły się informacje o chuligańskich wybrykach, a nie protestach robotników. Manifestacje były gwałtownie i brutalnie tłumione,

W odpowiedzi na pacyfikacje i aresztowania organizatorów strajków protesty rozszerzyły się na wszystkie zakłady państwowe w Radomiu. Władze lokalne ogłosiły stan wyjątkowy i zamknęły miejskie przedsiębiorstwa.

Do akcji włączyło się ZOMO, które do stłumienia strajków użyło gazu łzawiącego i armatek wodnych. Aresztowanych poddano torturom. Jedną z nich była tzw. ścieżka zdrowia - mężczyźni przechodzili przez szpaler milicjantów, którzy bili ich pałkami. W Ursusie w dwóch procesach skazano siedem osób na kary od 5 miesięcy do 3 lat więzienia. Wielu ludzi straciło stanowiska pracy.

KOR i ROBCiO pomaga strajkującym

Straty w Radomiu oszacowano na 150 milionów złotych. 23 września założono Komitet Obrony Robotników (KOR), który organizował pomoc prawną i materialną dla aresztowanych robotników i ich rodzin. W 1977 roku powstała podobna organizacja - Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO), który podobnie jak KOR zajmował się organizacją pomocy dla protestujących.

Na terenie 12 województw strajkowało 112 zakładów, a w protestach uczestniczyło ponad 80 tys. osób. W końcu rząd PRL (Polska Rzeczpospolita Ludowa) zrezygnował z podwyżek, wprowadzając rekompensaty proporcjonalne do wysokości płac. W rok po protestach Rada Państwa wprowadziła amnestię dla strajkujących, którzy zostali aresztowani.

Oprac. na podstawie artykułu z Wikipedii, autorstwa, udost. na licencji CC-BY-SA 3.0

[1] Zdjęcie udostępnione jest na licencji:

Creative Commons
Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach. 3.0. Holandia

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Wideo

Komentarze

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Przejdź na stronę główną Nasza Historia
Dodaj ogłoszenie