Aleksander Napiórkowski - poseł, który zginął w walce z bolszewikami

Szymon Jakubowski
Fotografie zostały zaczerpnięte z nr. 1/27 z 1935 roku pisma „Niepodległość”
18 sierpnia 1920. Trzy dni wcześniej pod Warszawą została powstrzymana ofensywa wojsk bolszewickich, polskie wojska ruszyły do kontrataku. Pod Sarnową Górą nieopodal Ciechanowa trwają zacięte walki mające uniemożliwić wrogowi przełamanie frontu. Do szarży na pozycje nieprzyjaciela rusza szwadron 108. pułku ułanów. Na jego czele podporucznik Aleksander Napiórkowski, poseł na Sejm Ustawodawczy, znany działacz Polskiej Partii Socjalistycznej. Wkrótce pada śmiertelnie raniony bolszewicką kulą

Wojenny chaos sprawił, że przed pewien czas los posła pozostawał nieznany. Zaniepokojeni brakiem wiadomości o nim partyjni i parlamentarni koledzy podjęli poszukiwania. Informacja o śmierci posła dotarła do Kancelarii Sejmu dopiero ponad dwa miesiące później, 28 października. Zwłoki parlamentarzysty spoczywały w prowizorycznym grobie w Modlinie. Następnego dnia w czasie obrad parlamentu uczczono jego pamięć. Marszałek Sejmu Wojciech Trąmpczyński w czasie swojego wystąpienia mówił: - „Poseł Napiórkowski zginął, jak żył, w sumiennym spełnieniu obowiązku wobec Ojczyzny”.

Młodość

Aleksander Napiórkowski pochodził z drobnej, kurpiowskiej szlachty zaściankowej. Urodził się 25 listopada 1890 roku w majątku Chrzczony w powiecie makowskim. Początkowo uczył się w rosyjskim gimnazjum w Pułtusku. W trzeciej klasie brał udział w strajku szkolnym, w czasie którego młodzież domagała się, by język polski był językiem wykładowym w szkołach średnich, zaś kadrę nauczycielską stanowili Polacy. Dla przyszłego posła skończyło się to karnym wydaleniem z gimnazjum. Naukę mógł kontynuować w Szkole Handlowej w Łomży. Tam zetknął się ze środowiskiem niepodległościowych socjalistów. Wkrótce został po raz pierwszy aresztowany przez carską policję za kolportaż „bibuły” Polskiej Partii Socjalistycznej. Z więzienia wyciągnął go ojciec.

Młody Aleksander skończył szkołę i wyjechał na studia na wydziale elektrotechnicznym w belgijskim Liège. Tu prężnie działały polskie organizacje niepodległościowe, w 1909 roku powstała pierwsza komórka Związku Walki Czynnej, przygotowującej się do zbrojnego wystąpienia w przypadku wybuchu wojny między zaborcami. Napiórkowski bardzo mocno zaangażował się w Związku Młodzieży Niepodległościowo-Postępowej, później Związku Strzeleckiego, gdzie doszedł do stopnia podporucznika.

Fotografia Aleksandra Napiórkowskiego z 1908 roku
Fotografia Aleksandra Napiórkowskiego z 1908 roku Fotografie zostały zaczerpnięte z nr. 1/27 z 1935 roku pisma „Niepodległość”

Wielka Wojna

W lecie 1914 roku został skierowany do Galicji na kurs strzelecki. Tu zastała fgo wojna. Wstąpił do I kompanii kadrowej Legionów Polskich. Pod pseudonimem organizacyjnym „Kordian” trafił najpierw do piechoty, później służył w kawalerii, dochodząc w 1916 roku do stopnia chorążego i dowódcy plutonu w 2. szwadronie 1. pułku ułanów. W połowie 1917 roku w Legionach nastąpił „kryzys przysięgowy”. Część żołnierzy odmówiła złożenia przysięgi na wierność niemieckiemu cesarzowi Wilhelmowi II i podporządkowania się niemieckiemu dowództwu. Wraz z wieloma towarzyszami broni Napiórkowski został internowany i osadzony w obozie w Szczypiornie, z którego wkrótce uciekł.

Napiórkowski w grudniu 1917 roku trafił do Łodzi, gdzie pod partyjnym pseudonimem „Stefan” zaangażował się w konspiracyjną działalność PPS. Został przewodniczącym Okręgowego Komitetu Robotniczego Polskiej Partii Socjalistycznej i redaktorem pism „Łodzianin” oraz „Wezwanie”. Aktywnie udzielał się w działalności związków zawodowych, organizował strajk protestacyjny przeciwko ustaleniom „pokoju brzeskiego”, gdzie państwa centralne zdecydowały o oddaniu ziemi chełmskiej tworzącemu się pod ich kuratelą państwu ukraińskiemu.

W niepodległej Polsce

W obliczu wojennej klęski Niemiec i Austro-Węgier, w listopadzie 1918 roku Napiórkowski brał udział w rozbrajaniu wojsk niemieckich, stanął na czele PPS-wskiej Milicji Ludowej, której zadaniem było utrzymanie porządku w wyzwolonej od rządów zaborczych Łodzi. W grudniu został wybrany przewodniczącym Rady Delegatów Robotniczych, stanowiącej namiastkę władzy na tamtym terenie, z czasem zastąpionej przez tworzącą się administrację.

W styczniu 1919 roku na wyzwolonych ziemiach odbyły się pierwsze wybory do parlamentu niepodległej Rzeczypospolitej. Napiórkowski zdobył mandat poselski z listy Polskiej Partii Socjalistycznej w okręgu łódzkim. W Sejmie Ustawodawczym pracował w Komisji Wojskowości i Administracyjnej, stał się jednym z czołowych działaczy legalnie już funkcjonującej PPS. Został sekretarzem Związku Polskich Posłów Socjalistycznych oraz członkiem Rady Naczelnej i Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS. Był bardzo aktywny jako dziennikarz, współzakładał w Łodzi „Dziennik Robotniczy”, publikował w warszawskiej „Nowej Gazecie”. Po latach, jego partyjny kolega Eugeniusz Ajnenkiel na łamach pisma „Niepodległość” tak wspominał Napiórkowskiego z tego okresu:

- „W nowych warunkach, w atmosferze często przesycanej wyziewami intryg małostkowych, częstokroć nawet zawiści i sobkowstwa – był Napiórkowski zawsze czystym i ideowym, był budzicielem ducha. Gorzką prawdę mówił każdemu w oczy, lekceważąc przemijającą i zmiennością popularność i poklask. Na wymówki urażonych różnych wielkości, że swą prawdą gryzie, odpowiadał zawsze: gryzę, tak, ale sercem gryzę”.

Na froncie bolszewickim

Latem 1920 roku nad dopiero co odzyskaną niepodległością zebrały się czarne chmury. 7 maja polska armia zajęła co prawda Kijów, ale już tydzień później bolszewicy rozpoczęli kontrofensywę. Zagrożenie stało się bardzo realne, pod naporem wroga padały kolejne miasta, wojsko polskie było w stałym odwrocie. 1 lipca Sejm powołał Radę Obrony Państwa na czele z naczelnikiem państwa Józefem Piłsudskim.

„Towarzysz Stefan” – jak nazywano wciąż Napiórkowskiego w PPS, zdecydował się zamienić poselskie ławy na okopy, garnitur polityka na mundur ułana. Idąc ochotniczo na front zostawiał w domu poślubioną zaledwie kilka miesięcy wcześniej, spodziewającą się dziecka, żonę. Do wojska zgłosił się 13 lipca, gdy sytuacja na froncie stawała się dramatyczna. W liście do łódzkich towarzyszy napisał: „idę dyskutować z Budionnym o komunizm – szablą i bagnetem”.

Jako oficer kawalerii, Napiórkowski został przydzielony najpierw do 1. pułku szwoleżerów, później 108. pułku ułanów w VIII Brygadzie Jazdy, gdzie dowodził szwadronem. Na jego czele 18 sierpnia 1920 roku pod Ciechanowem poszedł do ostatniej swej szarży na bolszewickie pozycje.

Pożegnanie

28 października PPS-owski dziennik „Robotnik” żegnając parlamentarzystę na 1 stronie gazety pisał:

-„Straciliśmy w nim wiele. Stracił wiele prolerjat Łodzi – proletarjat polski – ale wiele, bardzo wiele stracił cały naród. Strata ta nie jest łatwą do powetowania. I w tej chwili, gdy żegnamy Go – możemy powiedzieć za nim: >Nic droższego nad spełnienie obowiązku<. I dlatego dumni być możemy, ze z nas On wyszedł, z nami żył, za naszą Idee umarł”.

Poseł Aleksander Napiórkowski został pośmiertnie awansowany do stopnia rotmistrza, odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Walecznym i Krzyżem Niepodległości z Mieczami.

12 listopada 1920 roku jego szczątki zostały pochowane na Starym Cmentarzu w Łodzi. W manifestacyjnym pogrzebie wzięło udział ponoć 100 tysięcy ludzi.

Macierzysta jednostka Aleksandra Napiórkowskiego - 108 pułk ułanów kontynuował walkę, ścigając wycofujące się wojska bolszewickie. Zawieszenie broni zastało żołnierzy w okolicach Chełma. W styczniu 1921 roku formację przemianowano na 20. pułk ułanów, którego siedzibą w okresie międzywojennym stał się Rzeszów.

Aleksander Napiórkowski pozostawił żonę Alicję z Wysznackich nauczycielkę, w czasie okupacji hitlerowskiej organizatorkę tajnego nauczania na terenie Łodzi. Nigdy nie poznał swej córki Aleksandry, później profesor biochemii Polskiej Akademii Nauk i żony wybitnego filozofa prof. Mariana Przełęckiego.

Grób Aleksandra Napiórkowskiego w okresie międzywojennym
Grób Aleksandra Napiórkowskiego w okresie międzywojennym Fotografie zostały zaczerpnięte z nr. 1/27 z 1935 roku pisma „Niepodległość”
od 7 lat
Wideo

Jak politycy typują wyniki polskiej reprezentacji?

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Materiał oryginalny: Aleksander Napiórkowski - poseł, który zginął w walce z bolszewikami - Nowiny

Wróć na naszahistoria.pl Nasza Historia