Ekstra
Magazyn
Ekstra Magazyn

Najlepsze teksty z całej Polski, w każdy piątek dla wszystkich prenumeratorów Cyfrowych. Poznaj Ekstra Magazyn

Górnośląskie zamki i pałace, perełki architektury, ocalały dzięki uporowi ludzi z pasją

Czytaj dalej
Jadwiga Jenczelewska

Górnośląskie zamki i pałace, perełki architektury, ocalały dzięki uporowi ludzi z pasją

Jadwiga Jenczelewska

Wokół odbudowy zabytków toczy się spór: czy odnawiać najstarsze obiekty, czy zostawiać jako trwałe ruiny - mówi dr Arkadiusz Kuzio-Podrucki, historyk

Piękne, zabytkowe budowle regionu są najważniejszym świadectwem przeszłości oraz burzliwych dziejów tej ziemi i naszych małych ojczyzn. Jak wszystko, jedne miały trochę więcej szczęścia i - w lepszej lub gorszej formie - przetrwały do współczesności. Inne zmiotły z powierzchni ziemi wojny i przetaczające się w ich sąsiedztwie bitwy. Jeszcze inne co prawda ocalały - mimo różnych nawałnic i klęsk żywiołowych, ale i tak przepadły bezpowrotnie, bo były „nieprawomyślne”, np. należały do arystokratycznych rodów posługujących się niemiecką mową, więc pośpiesznie je burzono. Bo często jest tak, że gdy historia staje się narzędziem w rękach polityków, to wszystko, co nie pasuje do obowiązującej „li-nii”, najłatwiej zburzyć. Taki los spotkał wiele wspaniałych budowli na całym obszarze historycznego Górnego Śląska.

Niestety, bywa i tak, że wiele bezcennych obiektów, mi-mo że ocalały - nieubłagany czas powoli zamienia w ruiny, bo na ich odbudowę, a potem na utrzymanie, są potrzebne ogromne pieniądze i wielka determinacja historyków, inwestorów, właścicieli terenów, na których je zbudowano.

W 11. numerze „Naszej Historii” z listopada 2016 r. pisaliśmy o śląskich perełkach architektonicznych, które przepadły bezpowrotnie, m.in. Mały Wersal w Świerklańcu, pałace w Kopicach, Czekanowie, Reptach, w Bytomiu-Szombierkach i Miechowicach. Pozostały po nich nieliczne stare fotografie i współczesne grafiki, np. Mirosława Ogińskiego. Dzisiaj prezentujemy te budowle, które nie tylko szczęśliwie ocalały, ale także odzyskały urodę i świetność.

Nie sposób wyliczyć wszystkich, bo na szczęście jest ich niemało. Wymieniamy te o szczególnym historycznym znaczeniu dla dziejów Górnego Śląska lub z jakichś powodów charakterystyczne i ważne, m.in. jako przykłady działań konserwatorskich, a także szczególnie urodziwe, którym - mimo perturbacji - udało się przywrócić dawną świetność.

Budowle z krańców historycznego Górnego Śląska

Dwa główne obiekty usytuowane są na krańcach historycznego Górnego Śląska. Pierwszy to Zamek Piastów Śląs-kich w Brzegu, czyli Śląski Wawel, obiekt o podstawowym znaczeniu dla wszystkiego, co nazywamy śląskością. Murowany zamek powstał ok. 1296 r., ok. 1300 r. wzniesiono kwadratową, ceglaną wieżę, nazwaną później Wieżą Lwów, bo na jej zwieńczeniu znajdowały się kamienne lwy. Dolna część wieży, jako najstarsza część zamku, zachowała się do dziś. Niestety, kilkakrotnie niszczyły ten obiekt wojny i kataklizmy, a zarazem przywracano mu dawny splendor. Dziś jest na Opolszczyźnie, ale historycznie na obszarze Dolnego Śląska.

Zamek w Pieskowej Skale na Szlaku Orlich Gniazd zbudował w XIV w. Kazimierz III Wielki. Związany jest z Górnym Śląskiem poprzez Mieroszewskich
Zamek w Starych Tarnowicach, dzielnicy Tarnowskich Gór, nazywany Górnośląskim Wawelem. Są w nim odtworzone po prawie stu latach dawne krużganki na dziedzińcu

- Po przeciwnej stronie, czyli od wschodu - tuż za granicami Górnego Śląska - jest Szlak Orlich Gniazd, który miał chronić Królestwo Polskie przed Królestwem Czech - mówi dr Arkadiusz Kuzio-Podrucki, historyk zajmujący się badaniem dziejów śląskiej arystokracji, związany z Centrum Kultury Śląskiej w Nakle Śląskim. - Są tam trzy obiekty o szczególnym znaczeniu: Wawel, Jasna Góra i trzeci, niedaleko Olkusza, zamek w Pieskowej Skale, związany z historią Górnego Śląska. Ostatnimi arystokratycznymi właścicielami te-go zamku, którzy go odbudowywali dwa razy po tragediach: najpierw po wielkim pożarze w 1850 r., a później po zniszczeniach w czasie walk z okresu powstania styczniowego w 1863 r., był śląsko-małopolski ród Mieroszewskich. Koszty przywracania świetności zamku znacząco nadszarpnęły fundusze tej rodziny, co zmusiło ją do sprzedania budowli. Wreszcie - po wielu perturbacjach - została przeznaczona na cele publicznie jako własność Towarzystwa Akcyjnego Pieskowa Skała i udostępniona turystom.

Odbudowywać czy zostawiać tzw. trwałe ruiny?

Kolejne obiekty to: zamek w Bobolicach - także należący do systemu obronnego zachodniej granicy państwa od strony Śląska na Szlaku Orlich Gniazd; wieża zamkowa w Prud-niku - jedyna pozostałość po średniowiecznej twierdzy, którą strawił pożar w 1806 r.; zamek w Będzinie - średniowieczna warownia obronna wzniesiona przez Kazimierza Wielkiego również w systemie Orlich Gniazd; renesansowy zamek w Chudowie wzniesiony w latach 30. XVI w. przez szlachcica Jana Saszowskiego z Gierałtowic. Wszystkie są przykładami odbudowy, z reguły bardzo kosztownej, obiektów średniowiecznych lub wczesnonowożytnych.

Wśród historyków i konserwatorów takie działania budzą jednak sprzeczne odczucia. Pytają: czy warto odbudowywać obiekty, które tak dawno temu były zniszczone? Wielu z nich wolałoby zostawić je jako tzw. trwałą ruinę. Inni chcą je odbudowywać ze względu na znaczenie dla historii i regionu.

Pozostało jeszcze 46% treści.

Jeżeli chcesz przeczytać ten artykuł, wykup dostęp.

Zaloguj się, by czytać artykuł w całości
  • Prenumerata cyfrowa

    Czytaj ten i wszystkie artykuły w ramach prenumeraty już od 6,15 zł miesięcznie.

    już od
    6,15
    /miesiąc
Aktywujesz kod bez rejestracji

Odblokowujesz dostęp jednorazowo, tylko na tej przeglądarce. Jeżeli chcesz w przyszłości wrócić do tego artykułu, skorzystaj z opcji aktywacji kodu z rejestracją - zarejestruj się.

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i czytaj bez rejestracji" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

odzyskaj hasło

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i zaloguj się" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

Aby móc przetwarzać Twoje dane osobowe w postaci adresu e-mail dla celów przedstawiania informacji handlowych na temat naszych towarów lub usług za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, prosimy Cię o wyrażenie poniżej wskazanych zgód.

Pamiętaj, w każdej chwili możesz cofnąć zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych. Cofnięcie zgody nie wpłynie jednak na zgodność z prawem przetwarzania przez nas Twoich danych osobowych przed wycofaniem zgody. Szczegóły dotyczące zgody, w tym jej wycofania, znajdziesz w naszej Polityce Prywatności oraz w swoim profilu.

Administratorem Twoich danych osobowych jest spółka Polska Press Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Domaniewska 45, 02-672 Warszawa. Szczegółowe zasady przetwarzania danych osobowych przez Polska Press oraz uprawnienia użytkowników Serwisu Polskatimes z tym związane zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Twoje dane osobowe będą przetwarzane przez nas w szczególności w celu wykonania umowy (usługa świadczona drogą elektroniczną), w celach marketingowych w zakresie udzielonych zgód, jak też w innych celach marketingowych na podstawie naszego uzasadnionego interesu. Podanie przez Ciebie danych osobowych jest dobrowolne. Przysługuje Ci prawo do żądania od nas dostępu do swoich danych osobowych, prawo do ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych a także prawo do sprzeciwu wobec przetwarzania przez nas Twoich danych osobowych. Więcej na temat Twoich uprawnień oraz celów przetwarzania danych przeczytasz w naszej Polityce Prywatności.

* Jeżeli klikniesz „Zaznacz wszystkie poniższe zgody” automatycznie zaznaczasz wszystkie zgody. Możesz też zaznaczyć lub odznaczyć każdą ze zgód z osobna.

** Zgoda wymagana.

Klikając w przycisk "Aktywuj kod i zarejestruj się" potwierdzam, że zapoznałem/am się z treścią informacji o zamówieniu oraz, nadto że żądam rozpoczęcia dostarczenia treści cyfrowych przed upływem terminu do odstąpienia od umowy w związku z czym utracę prawo do odstąpienia od umowy i wiem, że usługa jest odpłatna.

Jadwiga Jenczelewska

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

naszahistoria.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2018 Polska Press Sp. z o.o.