Ważna rola Przemyśla w I wojnie światowej

Fort I "Salis Soglio” w 1915 roku Fot. Wikimedia Commons Fort I "Salis Soglio” w 1915 roku

Miasto znalazło się na pierwszej linii walk zaborcy rosyjskiego z austriackim. W Przemyślu w 1914 roku znajdował się austriacki Sztab Generalny

Zadaniem twierdzy była obrona od południa najdogodniejszych przejść przez przełęcze karpackie i szlaków, które wiodły do centralnej części Węgier.

W wyniku starań Władysława Sikorskiego, późniejszego słynnego generała i premiera rządu polskiego, 19 sierpnia 1914 r. zapada w Przemyślu decyzja o utworzeniu Legionów Polskich. Wschodniego we Lwowie i Zachodniego w Krakowie. Kryzys przysięgowy Legionów w 1916 r. i ich rozwiązanie, również w Przemyślu, na przełomie sierpnia i września 1917 r. kończy ten etap czynu zbrojnego. - Wbrew dość powszechnej opinii, Legiony nie rozpoczęły się w krakowskich Oleandrach. Stamtąd faktycznie, 6 sierpnia 1914 r., wyruszyły wszystkie organizacje strzeleckie, jako I Kompania Kadrowa. To było wojsko, które szło do powstania, które miało wybuchnąć. Faktycznie decyzja o powstaniu Legionów zapadła później w Przemyślu, 16 sierpnia 1914 r., a dopiero w listopadzie oddziały zostały przekształcone w legiony. Dlaczego w Przemyślu? Bo tutaj, w budynku przy ul. Smolki, był sztab generalny armii austriackiej. Wojska nie mógł powołać żaden komitet tylko sztab generalny i tak się stało właśnie w naszym mieście - mówi Leszek Włodek, historyk, z Instytutu Kresów Wschodnich im. Św. Brunona Bonifacego w Przemyślu.

- Jest jeszcze jedna, szerzej nieznana informacja, dotycząca Przemyśla i Piłsudskiego. To właśnie w Przemyślu Józef Piłsudski pierwszy raz spotkał się z wywiadem austriackim. To była tajna działalność, przed wojną o tym nie mówiono. Wiadomo, sprawy wywiadu nie są nagłaśniane zbyt szybko. Ale miało to ogromne znaczenie. Do spotkania doszło 29 września 1906 r. - mówi pan Leszek. Na dowód pokazuje wydaną w 1967 r. przez Państwowe Wydawnictwo Naukowe publikację "Galicyjska działalność wojskowa Piłsudskiego 1906 - 1914", która zawiera spis i treść różnych dokumentów związanych z późniejszym marszałkiem. 10 października 1906 r. płk Franz Kanik, szef sztabu 10 Korpusu w Przemyślu, przekazał raport gen. Friedrichowi von Back, szefowi Sztabu Generalnego w Wiedniu,
Dalej Kanik wymieniał, co Polacy chcieliby w zamian, w ramach podjętej współpracy wywiadowczej.

"Te wzajemne usługi są pomyślane, jako poparcie walki przeciwko rządowi rosyjskiemu w sposób następujący: ułatwianie nabywania broni, tolerowanie tajnych składów broni i agentów partyjnych w Galicji, niestosowanie represji wobec rezerwistów austriackich, którzy brali udział w walce przeciwko Rosji, i wobec rewolucjonistów w przypadku ewentualnej interwencji naszej monarchii". Płk Kanik przedstawił Piłsudskiego jako "z Litwy, który podobno kieruje organizacją bojową". Drugą osobą był dr Witold Jodko, którego scharakteryzował jako "podobno bogaty, z Królestwa Polskiego, zamieszkały w Londynie".

Austriacki oficer: w Galicji są składy broni i agenci

W rozmowie uczestniczyli również Józef Weiser, wspierający PPS fabrykat z Sassowa pod Złoczowem, nadkomisarz straży skarbowej Józef Czernecki, przydzielony do ośrodka wywiadowczego we Lwowie, jako pośredniczący w tej rozmowie, oraz dwaj oficerowie oddziału wywiadowczego, nie wymieni z nazwisk. "Aby się możliwie najwięcej dowiedzieć, wysłuchałem obu panów aż do końca, nie wypowiadając jednak mego zdania" - pisał Kanik. W dalszej części meldunku scharakteryzował PPS. Przekazał informacje, że w Kongresówce jest 70 tys. uzbrojonych ludzi, a w razie otwartej walki do boju może stanąć nawet 200 tys.

Spotkanie Piłsudskiego z wywiadem i jego oferta wywarła duży wpływ na Austriaków. W wydanej w 1930 r. książce "Zwolf Jahre Kundschaftsdienst" wspomina o niej szef Biura Ewidencyjnego gen. Maximilian Ronge.

Norbert Ziętal
NOWINY

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

naszahistoria.pl

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2020 Polska Press Sp. z o.o.