Łotysze z SS zostali rozbici na Pomorzu

Łukasz Gładysiak
Waffen-Grenadier łotewskiego 34. pułku grenadierów SS podczas działań nad Jeziorem Dołgie w ostatnich dniach lutego 1945 r. Żołnierz posiada płaszcz sukienny wz. 1940, hełm wz. 1942 oraz skórzany pas główny, ładownice wz. 1911 i szelki piechoty. Uzbrojenie stanowi karabin samopowtarzalny 7,92 mm Gewehr 41 W. Rekonstrukcja przygotowana przez SRH "Die Freiwilligen”.
Waffen-Grenadier łotewskiego 34. pułku grenadierów SS podczas działań nad Jeziorem Dołgie w ostatnich dniach lutego 1945 r. Żołnierz posiada płaszcz sukienny wz. 1940, hełm wz. 1942 oraz skórzany pas główny, ładownice wz. 1911 i szelki piechoty. Uzbrojenie stanowi karabin samopowtarzalny 7,92 mm Gewehr 41 W. Rekonstrukcja przygotowana przez SRH "Die Freiwilligen”. Łukasz Dyczkowski
Udostępnij:
Wśród jednostek starających się powstrzymać przeciwników III Rzeszy były łotewskie pododdziały Waffen-SS, które w lutym pojawiły się w okolicach Jeziora Dołgie.
Dywizja walczyła na Wale Pomorskim, m.in. z oddziałami 1 Armii Wojska Polskiego. Tam też, w Podgajach, 2 lutego 1945, SS-mani z grupy bojowej „Elster”
Dywizja walczyła na Wale Pomorskim, m.in. z oddziałami 1 Armii Wojska Polskiego. Tam też, w Podgajach, 2 lutego 1945, SS-mani z grupy bojowej „Elster” (niem. Kampfgruppe Elster), wchodzącej w skład 15 Dywizji Grenadierów SS, dokonali zbrodni wojennej na polskich jeńcach, paląc żywcem w stodole skrępowanych drutem kolczastym 32 żołnierzy Wojska Polskiego z 4 kompanii 3 pułku piechoty. Łotysze wycofali się potem w rejon Lędyczka, w czasie tego manewru ponieśli straty w wysokości 70% stanu osobowego i całości sprzętu ciężkiego, po okrążeniu przez 1 Armię Wojska Polskiego i radziecki 2 Samodzielny Korpus Kawalerii Gwardii. Dywizja utraciła także dowódcę, SS-Brigadeführera Herberta von Obwurzera. 15 Dywizja SS z resztkami żołnierzy przebiła się następnie w rejon Berlina i dalej na zachód. Niewielka grupa żołnierzy pod dowództwem obersturmführera Neilandsa uczestniczyła w obronie stolicy Trzeciej Rzeszy. Część wojsk przedostała się przez Łabę i poddała Amerykanom. Reszta została rozstrzelana przez wojska radzieckie. Niektórzy spośród żołnierzy starali się ukryć przed NKWD, bądź próbowali kontynuować walkę partyzancką przeciwko sowietom [1] Bundesarchiv, Bild 183-J16133

Dywizja walczyła na Wale Pomorskim, m.in. z oddziałami 1 Armii Wojska Polskiego. Tam też, w Podgajach, 2 lutego 1945, SS-mani z grupy bojowej "Elster" (niem. Kampfgruppe Elster), wchodzącej w skład 15 Dywizji Grenadierów SS, dokonali zbrodni wojennej na polskich jeńcach, paląc żywcem w stodole skrępowanych drutem kolczastym 32 żołnierzy Wojska Polskiego z 4 kompanii 3 pułku piechoty. Łotysze wycofali się potem w rejon Lędyczka, w czasie tego manewru ponieśli straty w wysokości 70% stanu osobowego i całości sprzętu ciężkiego, po okrążeniu przez 1 Armię Wojska Polskiego i radziecki 2 Samodzielny Korpus Kawalerii Gwardii. Dywizja utraciła także dowódcę, SS-Brigadeführera Herberta von Obwurzera. 15 Dywizja SS z resztkami żołnierzy przebiła się następnie w rejon Berlina i dalej na zachód. Niewielka grupa żołnierzy pod dowództwem obersturmführera Neilandsa uczestniczyła w obronie stolicy Trzeciej Rzeszy. Część wojsk przedostała się przez Łabę i poddała Amerykanom. Reszta została rozstrzelana przez wojska radzieckie. Niektórzy spośród żołnierzy starali się ukryć przed NKWD, bądź próbowali kontynuować walkę partyzancką przeciwko sowietom [1]
(fot. Bundesarchiv, Bild 183-J16133)

Początek współpracy militarnej między państwem Hitlera a władzami w Rydze sięgał jesieni 1941 r., kiedy to pod egidą Niemców na Łotwie przystąpiono do formowania narodowych batalionów policyjnych. Mniej więcej w tym samym czasie pierwsi obywatele tego państwa zasilili szeregi jednostek wartowniczych oraz budowlanych Wehrmachtu.

W pierwszej połowie 1943 r. powołano do życia Łotewski Legion SS oraz, niemal równolegle - Łotewską Ochotniczą Brygadę SS. Niedługo potem utworzono pierwszą z dwóch dywizji, w przeważającej części złożonych z Łotyszy - 15. Dywizję Grenadierów SS.

Zgrupowanie to, dowodzone przez SS-Oberführera Adolfa Axa, w schyłkowym okresie II wojny światowej trafiło na Pomorze. Zanim wspomniana formacja wkroczyła na Ziemię Szczecinecką, przerzucono ją z Prus Wschodnich (dokąd trafiła po zajęciu Łotwy przez Armię Czerwoną latem 1944 r.) na północną rubież Wielkopolski. Po krótkotrwałym oporze w Nakle nad Notecią, 27 stycznia 1945 r.

15. Dywizja Grenadierów SS wycofała się w kierunku Mroczy i Krajenki oraz, uczestnicząc w boju o Złotów, przeszła w rejon Jastrowie-Podgaje. To właśnie tam poniesiono pierwsze na terenie dzisiejszej Polski, znaczące straty; wśród poległych znaleźli się między innymi: szef sztabu Waffen-Sturmbannführer Wolff oraz dowódca 32. pułku grenadierów SS - Waffen-Sturmbannführer Rubenis.

Po opuszczeniu Jastrowia łotewska dywizja liczyła zaledwie 2600 żołnierzy, rozdzielonych między dwie grupy bojowe: Kampfgruppe Janums i Kampfgruppe Viksne, batalion fizylierów, batalion saperów oraz, wyposażone zaledwie w 9 dział lżejszych typów, 3 baterie artylerii.

Podczas kolejnej konfrontacji z Armią Czerwoną, do której doszło pod Kamieniem Krajeńskim, na stanowisku zwierzchnika 15. Dywizji Grenadierów SS SS-Oberführera Axa zastąpił SS-Oberführer Karl Burk. W ostatnich dniach lutego 1945 r. łotewscy SS-manni przeszli przez Rozwory i szerokim łukiem minąwszy zajęty już przez jednostki radzieckie Biały Bór znaleźli się w okolicy Gwdy Małej, gdzie ulokowano sztab. Równocześnie pozostałości 33. pułku grenadierów SS znalazły się w oddalonym około 10 km na północ Stepniu.

Wykorzystując zalesione przejście między Jeziorami Dołgie i Wielimie oraz elementy lokalnej infrastruktury obronnej, stanowiącej część szczecineckiego odcinka Wału Pomorskiego, postanowiono przygotować nową linię defensywną.

W jej środkowej części, bezpośrednio opartej o wspomniane zbiorniki wodne rozmieszczono ocalałych z poprzednich walk żołnierzy 34. pułku grenadierów SS. W tym czasie oficerowie skupieni wokół SS-Oberführera Burka, wraz z pododdziałami taborowymi przenieśli się do wsi Spore.

Opór łotewski w regionie nie trwał długo. Już 27 lutego na Spore z kierunku północnego uderzył radziecki zagon pancerny wywołując panikę i chaotyczny odwrót. Kolejnej doby w rejon Iwin-Kusowo, a następnie Równo-Lubogoszcz, przemieścili się pozostali żołnierze 15. Dywizji Grenadierów SS.

Ostatecznie 1 marca 1945 r. większość pojawiła się w nowym punkcie zbornym - położonej w ciągu obecnej drogi krajowej nr 11 miejscowości Wierzchowo. Dalszy szlak bojowy łotewskich SS-mannów znaczyły kolejne porażki, nieuniknione wobec znacznej przewagi nieprzyjaciela.

Członków wspomnianej wyżej dywizji spotkać można było nie tylko w środkowopomorskich lasach, ale także w Polanowie, Kołobrzegu, tzw. kotle niechorskim, a później - pod Szczecinem oraz Policami. Większość z nich za wszelką cenę starała się zbiec przed radziecką niewolą, słusznie obawiając się krwawego odwetu związanego z uznaniem przez władze w Moskwie obywateli Łotwy służących ramię w ramię z Niemcami za zdrajców.

ŁUKASZ GŁADYSIAK, Głos Dziennik Pomorza


[1] Zdjęcie udostępnione jest na licencji:

Creative Commons
Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach. 3.0. Niemcy

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Więcej informacji na stronie głównej Nasza Historia
Dodaj ogłoszenie